Ferð í Hallmundarhraun 26. október – Ráðgátan um Sanda leyst

Nokkrir félagar úr Hellarannsóknafélagi Íslands lögðu leið sína í Hallmundarhraun að morgni laugardags. Markmið ferðarinnar var annarsvegar að leysa rúmlega 20 ára ráðgátu um hellinn Sanda sem, eins og nafnið gefur til kynna, lokast af sandi skammt innan við hellismunann. Hins vegar átti að kíkja á dökkan blett sem sést svo greinilega á loftmyndum að fyrsta hugsun okkar var að um einhverskonar mynd-villu væri að ræða. Blettur þessi var aðeins um 500m sunnan við Sanda og virðist ekki hafa verið kannaður áður – við

Loftmynd af gatinu

Loftmynd af gatinu

sannreyndum það í ferðinni.

Ferðin hafði verið ákveðin með nokkrum fyrirvara og eftir að búið var að raða skóflum, tjöldum, svefnpokum, nesti og hellagallanum í bílinn héldu David, Arnar, Axel og Margrét af stað. Hugmyndin var að gista í tjaldi og voru menn og kona tilbúin í heilan helling af mokstri. Ferðin upp í Hallmundarhraun gekk ágætlega. Eftir að komið er út af veginum tekur við slóði sem var hulin snjó og var því hraunið þrætt að mestu með hjálp gamals GPS-tracks sem David átti, auk þess sem fjórhjól höfðu farið þarna um fyrr um morguninn og hjálpaði það mikið til.

Gatið og breiður Hallmundarhrauns

Gatið og breiður Hallmundarhrauns

Þegar komið var á svæðið var keyrt rakleiðis að hnitum fyrrnefnds blettar og mannskapurinn dreif sig út. Um glæsilegt gat var að ræða. 5-6m í þvermál og 4-5m djúpt. Ofan í gatinu var opið bæði til norðurs og suðurs. Mikill sandur var í botni hellisins. Fyrst könnuðum við hellinn til norðurs ( í áttina að hinum þekkta hellismunna Sanda). Þar var gott rými um 5-8 metra en eftir það voru allir komnir á magann að troða sér áfram í frosnum sandi sem breyttist fljótlega í leðju og aldrei var hellirinn það stór að hægt væri að ganga um. Undirritaður lét sig því hverfa og klifraði upp á yfirborðið og hella-gallaði sig upp. Aðrir í hópnum héldu þó áfram för. Hellirinn væri ábyggilega nokkuð stór um sig, ef ekki væri fyrir sandinn. Breidd milli veggja var víðast hvar 6-9/10 metrar en fyrstu 300+ metrana var aldrei nógu hátt til lofts svo hægt væri að ganga uppréttur. Mestan part var maður beinlínis á maganum skríðandi í sandinum og drullunni. Fötin voru drullug eftir því. Eftir að ég hafði náð þeim fórum við öll samferða út úr hellinum og sammælst var um að ég færi aftur inn í hellinn með snjóflóðaýlu á bakinu og David mundi reyna fylgja mér á yfirborðinu. Hellirinn liggur mjög grunnt og því ætti það að vera lítið mál.

Eftir nestispásu fór ég því mína aðra ferð inni í hellinn, skríðandi á maganum og löngu kominn með ógeð á drullunni og sandinum. Í sandinum var hægt að sjá litla vatnsfarvegi, þar sem vatnið hafði runnið um eitthvað áfram eftir að sandurinn var borinn þarna inn. Eftir að ég hafði farið 300+ metrana sem við höfðum farið áður þá stækkaði hellirinn töluvert

David og Margrét standa yfir loftglugganum

David og Margrét standa yfir loftglugganum

og eftir um 400m sá ég glytta í snjóskafl á botninum. Á þessum kafla var amk 4 metra lofthæð og 9 metrar á milli veggja. Ég kallaði upp um loftgluggann og heilsaði David og Axel áður en ég hélt áfram. um 40 metrum innar lækkaði hellirinn aftur en stækkaði þó fljótt aftur. Eftir uþb 480 metra var sandurinn farinn að ná alla leið upp í loft. Ég gróf mig áfram í sandinum uþb 2 metra til að reyna sjá hvort að hellirinn stækkaði aftur. Svo virtist ekki vera og því snéri ég þar við en þráði ekkert heitar en að geta labbað út um hið áður þekkta op af Sanda í stað þess að þurfa skríða drulluna tilbaka. Á endanum kom í ljós að aðeins 80 metrar voru á milli þess staðar sem ég stoppaði og hinu áðurþekkta opi í Sanda.

David kannaði síðan suðurendann og reyndist þar um þröngan 60m helli að ræða sem endar í miklu hruni.

Þar með var ráðgátan um hellinn Sanda leyst. Hellirinn var lengdur um eina 550-560 metra í þessarri ferð og ljóst að óþarfi er að ráðast í mokstur eins og til stóð. Hellirinn var að mestu leyti hruninn og ekki var lagt í að taka myndavélar með inn vegna hættu á skemmdum af völdum sands og drullu.
Þið sem viljið gera ykkur ferð þangað, takið með ykkur föt til skiptanna og gangi ykkur vel :)

Við héldum því út úr Hallmundarhrauni um kl. 17:30 og hefðum ekki mátt vera mikið seinna á ferðinni, því mikið hafði skafið að norðan yfir daginn. Ég lét mig hverfa í Borgarnesi meðan restin af hópnum hugði á fjallamennsku á Snæfellsnesinu á sunnudeginum.

kv.
Arnar

Ferð í Tvíbotna og Litla-Björn 17.nóv

Arnar, Guðni og Halldór lögðu af stað í Goðahraun með tilgang. Að færa grjót í suðurenda Tvíbotna til að komast áfram inn í það rými sem sást á milli steinanna. Bílnum var lagt á gamla Gjábakkaveginum og 500m frá veginum er gríðarstórt gat 4x6m í þvermál og uþb 4m djúpt. Vírstígi var hengdur á kúbein sem hafði verið rekið á bólakaf í hraunið og einn af öðrum stigum við niður í djúpið.
Fyrst skoðuðum við hellinn upp í hraunið, þar sem hann er 250m langur og allur frekar stór um sig. Lofthæðin fer á stundum upp í allt að 10 metra. Eftir að hafa labbað norðurendann fram og tilbaka voru hellafararnir bjartsýnir á að eitthvað frekara hlyti að vera í suðurendanum en núþegar var þekkt. Suðurendinn er uþb 150m langur og endar í miklu hruni. David og fleiri höfðu verið við mokstur á þessum stað og skilið eftir lítið gat þar sem sáust göng í gegnum og hægri beygja. Lofthæðin uþb 3m og allt eins líklegt að þarna séu löng heilleg göng. Gatið var ekki meira en 15-20cm á hæð og 40cm á breidd og björg í allar áttir. Guðni er þekktur fyrir gríðarlega bjartsýni í þessum efnum og var ekki búinn að vera lengi að þegar neðri steinarnir voru komnir úr stað og gatið orðið eitthvað stærra. Eftir 3-4klst rugg á steinum með höndum, járnkarli og kúbeini varð gatið loksins nógu stórt svo Arnar gat smeigt sér inn með erfiðsmunum. Áður en reynt var að stækka gatið frá innanverðu var ákveðið að hann mundi labba lengra til að sjá hvort þetta væri þess virði en fljótt á litið var þetta ALLS ekki þess virði. Göngin eftir beygjuna enduðu strax. Herbergið var ekki meira en 8-9m langt og eina leiðin áfram var niður hraunbrekku, þar tók við ca 15m langt herbergi, mikið hrunið og lágt til lofts og endaði það í öðru hruni þar sem ekki varð lengra komist. Tvíbotni endaði því sannarlega þarna. Þá lá leiðin upp á yfirborðið.

Litli-Björn var skoðaður áður en haldið var heim á leið. Fremst í hellinum er mikið um zebra munstur og er hann heillegur á löngum köflum. Endar í miklu hruni þar sem hægt er að komast yfir í Vörðuhelli, við ákváðum að gera það ekki núna, enda orðið kalt og dimmt úti og útivistartíminn liðinn.

Eftir afar, verð ég að segja, undarlegar tónlistarumræður í bílferðinni heim voru lemstraðir hellafararnir komnir aftur í bæinn um kl. 20:00, tíu klukkustundum eftir brottför.

Uppfært 13.12.12: David lætur ekki segjast og fór aftur í Tvíbotna helgina 8-9 des og náði að grafa sig lengra inn í suðurenda Tvíbotna með félaga sínum Þóri og lengja þar hellinn um 40m. Sjá frekari lýsingar í commenti við þennan póst.

– Kennir okkur eina ferðina enn að gefast aldrei upp og koma ferskur að hverri hindrun.

Speleon!

Ferð um Purkhólahraun 27 júlí

Eftir 2ja vikna dvöl í steikjandi Spánarsól var tímabært að skella sér aðeins í undirheima og ná sólargrettunni endanlega af andlitinu. Ég kom til móts við þá félaga Guðna og Halldór við sjoppuna  Vegamót á Snæfellsnesi eftir dvöl í Stykkishólmi. Ekki veit ég hvað þeir ætluðu að vera lengi á nesinu en bílinn var svo þaulpakkaður að ég komst ekki fyrir afturí og keyrðum við því á tveimur bílum að bílastæðinu við Vatnshelli. Fjöldi bíla var þar og greinilega mikill áhugi fyrir því að skoða hann undir leiðsögn þjóðgarðsvarða.
Bílunum var lagt og stefnan tekin út í hraunið. Guðni hafði merkt einhverja GPS

Mikið af þekktum hellum er í Purkhólahrauni í nágrenni Vatnshellis

Mikið af þekktum hellum er í Purkhólahrauni í nágrenni Vatnshellis

punkta í hrauninu og gengum við að þeim hverjum af fætur öðrum. Hellirinn Sigurð er djúp og flott hola, á að giska ca 8 metra djúp. Ofan í holuna liggur blátt reipi og er óvíst hvað það hefur verið þarna lengi. Við allavega treystum því ekki og létum nægja að horfa ofan í djúpið því jú, markmið ferðarinnar var að finna nýja holu og helli. Hrossabeinshellir var næstur á leið okkar og aftur létum við ekki freistast að fara ofan í heldur héldum göngunni áfram. Við gengum að hraunkanti Svartahrauns sem er apalhraun sem liggur yfir Purkhólum. Eftir að einhverjir punktarnir höfðu reynst vera skuggi af steinum, sorry Guðni J, þá settumst við niður til að kasta mæðinni og Guðni heldur af stað að reyna ná símasambandi við Bibba sem þekkti sögu af berjatínslumanni sem týndist á þessum slóðum kringum 1970 og hugsanlega djúpa holu sem hann hugsanlega gæti hafa dottið ofan í. Allt mjög hugsanlegt, en spennandi ef rétt reyndist. Ekki náði hann í Bibba, en í leitinni að símasambandi rambaði hann á holu og kallaði okkur Halldór til, en við höfðum verið að ræða möguleikann á að efnast á þeim tugum tonna af berjum sem fara undir snjó á hverjum vetri. Holan var klifurhæf og héldum við því ofan í hana hver á fætur öðrum. Ekki var um mikið rými að ræða þarna niðri og mjúkur jarðvegur í botninum. Ég ákvað nú samt að skríða drulluna út á enda og þar verður mjög lágt til lofts og mjúkur jarðvegur sem blokkar að lengra verði haldið. Inn í enda tekur samt mikill dragsúgur á móti manni og hægt er að horfa eitthvað áfram. Spurning hvort þarna sé hægt að moka jarðveginum frá og halda eitthvað áfram, en svo lágt er til lofts að það er mjög erfitt að vinna eitthvað þarna. Klifið var upp og hraunkantinum fylgt aftur á bílastæðið án þess að nokkuð meira væri uppgötvað.

Þar sem okkur langaði öllum að komast aðeins undir hraunið þá er auðvitað úr nægu að taka í nágrenni Vatnshellis og haldið var í Langaþröng. Hann ber nafn með rentu og eftir uþb 250m þá snérum við tilbaka, en hellirinn er um 1km langur og opinn í báða enda. Næst var farið í Snjóhelli. Niðurfallið að honum er gríðarlega stórt og fékk mig til að hugsa hvort það séu ekki einhver svona stór niðurföll sem hafa ekki verið uppgötvuð ennþá, hlýtur að vera!! Snjóhellir er næstum snjólaus núna ef frá er talin snjóbrekka sem liggur ofan í hann. Í annan endann endar hann „óvænt“ í miklu hruni og hugsanlega er hægt að færa eitthvað þar til en áhættan gæti verið of mikil þar sem stórir steinar bíða þess að komast niður á botn hellisins. Síðast var farið í Holuborg, en það er lítið og sakleysislegt gat að honum en þegar niður er komið tekur mjög sérkennilegur  og stórskemmtilegur hellir við og maður skilur af hverju hann hefur fengið þetta nafn. Búið er að raða steinum upp þannig að klifurhæft er ofan í hann.  Á fyrstu „hæðinni“ er farið um gang og niður á þá næstu yfir eiginlega brú sem virðist bara hafa orðið til svo hægt væri að komast án vandræða um hellinn. Á næstu hæð fyrir neðan er farið niður halla í báðar áttir og í sitthvorum endanum eru litlar holur sem einhver smávaxinn gæti farið niður um, og kannski hefur það verið gert.
Upphaflega var stefnan tekin á Vegamannahelli í heimleiðinni en rúmlega 7 var kominn tími á mig og sögðum við þetta því gott í bili og allir tóku stefnuna heim. Vegamannahellir bíður betri tíma.

Arnar Logi Elfarsson