Hellarannsóknir undir Eyjaföllum

Hellarannsóknir taka á sig hinar ýmsu kynjamyndir.  Hér á landi er staddur skorsk-íslenskur fornleifafræðingur, Kristján Ahronson, en Kristján er í doktorsnámi við Edinborgarháskóla í Skotlandi og hefur mikinn áhuga á móbergshellum.  Rannsóknarsvæði Kristjáns er Seljaland undir Eyjafjöllum, en undir Eyjafjöllum er vitað um marga móbergshella, og bera flestir þeirra ummerki eftir manna- og dýraferða.  Kristján gerir ráð fyrir í rannsóknum sýnum að hellarnir séu allir manngerðir og því hefur hann lagt áherslu á að fá svar við eftirfarandi spurningum: Hvenær voru hellarnir búnir til, hver bjó þá til og hvaða áhrif hafa þeir haft á umhverfið, þ.e. hvernig þeir voru notaðir.  Tveir hellar hafa sérstaklega verið skoðaðir, Seljalandshellir og Kverkarhellir, en í báðum þessum hellum hafa fundist 105 kross-ristur.  Sextán þeir stærstu verða teiknaðir upp og rannsakaðir frekar með hjálp Ian Scotts, sem er sérfróður um kross-ristur papa á Írlandi.  Krossunum við Seljaland þykir nefnilega svipa mjög til þeirra krossa sem paparnir á Írlandi ristu í árdaga.  Talið er að papar hafi búið á Íslandi áður en víkingarnir komu til landsins, og verður spennandi að sjá hvað rannsókir Kristjáns og Ians leiða í ljós.

Sem áhugamanni um móbergshella er nauðsynlegt að það komi fram að náttúrulegir móbergshellar eru til.  Bæði eru þeir stórir (tugir metra á hæð og breidd) og allt niður í mjög lítil holrými (tugir cm).  Þekktastir þessara eru líklega Sönghellir á Snæfellsnesi, Laugarvatnshellir á Laugarvöllum og Trúlofunarhellir í Stóragili ofan við Laugarvatn.  Ofan við Trúlofunarhelli er stærsti móbergshellir sem vitað er um, hann er tugir metra á hæð og hefur keðju verið komið inn í hann fyrir þá sem vilja skoða alla dýrðin.  Móbergshellar verða til þegar ísjakar verða innlyksa í gjósku- og bólstrabrotabergsflóðum sem myndast við gos undir jökli.  Eflaust eru flestir, ef ekki allir, þeir móbergshellar sem finnast undir Eyjafjöllum manngerðir að einhverju leiti, en þó rennir manni í grun að holrýmin hafi öll verið til staðar þegar fyrstu landnemar Íslands komu undir Eyjafjöllin og eingöngu hafi þurft nokkrar strokur á glerjað yfirborðið til að gera þau vel aðgengileg mönnum sem skeppnum.  Ég læt tvær myndir fylgja en þær sýna a) Trúlofunarhelli og b) stóra hellin fyrir ofan Trúlofunarhelli.

Eldri fréttir